Plastik bir şişenin, kabın ya da kapağın altına baktığınızda çoğu zaman oklardan oluşan bir üçgen ve içinde bir numara görürsünüz. Bu işaret, ürünün hangi plastik türünden yapıldığını gösteren reçine tanımlama kodudur. Kodu doğru okumak hem tüketiciler hem de üretici ve geri dönüşüm firmaları için önemlidir.
Üçgen içindeki numara ne anlatır?
Numara, ürünün ana hammaddesini belirtir ve atıkların türüne göre ayrıştırılmasını kolaylaştırır. Burada bilinmesi gereken önemli bir nokta var: Üçgen işareti tek başına ürünün her yerde geri dönüştürüleceği anlamına gelmez. Bir plastiğin gerçekten geri kazanılması; toplama sistemine, ayrıştırma imkânlarına ve o malzemenin piyasada alıcısı olmasına bağlıdır.
1’den 7’ye plastik türleri
- PET (Polietilen tereftalat): İçecek şişeleri ve şeffaf gıda ambalajları. En yaygın toplanan ve geri dönüştürülen plastiklerdendir.
- HDPE (Yüksek yoğunluklu polietilen): Deterjan ve süt şişeleri, bidonlar, kasalar. Sağlam yapısı nedeniyle geri dönüşümde aranan bir malzemedir.
- PVC (Polivinil klorür): Boru, profil, hortum ve bazı ambalajlar. Diğer plastiklerle karıştığında geri dönüşüm sürecini zorlaştırabildiği için ayrı toplanması önemlidir.
- LDPE (Düşük yoğunluklu polietilen): Poşetler, streç ve ambalaj filmleri. Esnek yapısı nedeniyle toplanması ve ayrıştırılması daha fazla özen ister.
- PP (Polipropilen): Kapaklar, gıda kapları, kovalar, otomotiv parçaları. Geri dönüştürülmüş PP birçok teknik üründe yeniden kullanılabilir.
- PS (Polistiren): Tek kullanımlık kaplar ve köpük ambalajlar. Hafif ve hacimli olduğu için toplanması görece zordur.
- Diğer: Yukarıdakilerin dışında kalan plastikler ve birden fazla malzemenin birleşiminden oluşan ürünler. Ayrıştırılmaları çoğu zaman zordur.
Sanayi için neden önemli?
Geri dönüşüm kodları yalnızca tüketiciyi ilgilendirmez. Plastik sanayisinde bu kodlar şu konularda belirleyicidir:
- Atık ayrıştırma: Üretim atığını ve hurdayı türüne göre ayırmak, geri dönüşüm firmalarına satışını ve yeniden kullanımını kolaylaştırır.
- Geri dönüştürülmüş hammadde: Kırılmış, yıkanmış ve yeniden granül hâline getirilmiş plastikler orijinal hammaddeye alternatif olarak kullanılabilir. Bu malzemelere sektörde rPET, r-PP gibi adlar verilir.
- Müşteri talepleri: Ambalaj ve ürün alıcıları, tedarikçilerinden giderek daha sık geri dönüştürülmüş içerik ya da geri dönüşüme uygun tasarım beklemektedir.
Geri dönüştürülmüş hammadde kullanırken dikkat edilecekler
- Parti tutarlılığı: Geri dönüştürülmüş hammaddenin renk, akışkanlık ve mekanik özellikleri partiden partiye değişebilir. Seri üretimden önce numuneyle deneme yapın.
- Temizlik ve nem: Yabancı madde, etiket kalıntısı ve nem; üretimde yüzey kusurlarına yol açabilir.
- Karışım oranı: Birçok üretici, geri dönüştürülmüş hammaddeyi orijinal hammaddeyle belirli oranlarda karıştırarak kullanır. Uygun oran ürüne ve beklenen dayanıma göre denemeyle belirlenir.
- Gıda teması: Gıdayla temas eden ambalajlarda geri dönüştürülmüş hammadde kullanımı ek koşullara bağlıdır. İlgili mevzuatı ve tedarikçinin uygunluk belgelerini mutlaka kontrol edin.
Kendi üretim atığınızı değerlendirmek
Enjeksiyon ve ekstrüzyon üretiminde yolluk, hatalı parça ve ayar sırasında çıkan fire kaçınılmazdır. Bu atıklar temiz ve tek tür hâlinde toplandığında kırma makinesinde öğütülerek aynı üretimde belirli oranlarda yeniden kullanılabilir. Böylece hem hammadde maliyeti düşer hem de atık miktarı azalır.
Geri dönüşüme uygun ürün tasarımı
Bir ürünün kullanım sonrasında geri kazanılıp kazanılamayacağı büyük ölçüde tasarım aşamasında belirlenir. Genel ilkeler şunlardır:
- Mümkün olduğunca tek tür malzeme kullanın; farklı plastiklerin kalıcı olarak birleştirilmesi ayrıştırmayı zorlaştırır.
- Kapak, etiket ve gövdenin birbiriyle uyumlu ya da kolay ayrılabilir malzemelerden seçilmesine dikkat edin.
- Gereksiz katkı ve kaplamalardan kaçının.
- Bazı ayrıştırma sistemlerinde koyu renkli plastiklerin tanınması zor olabilir; renk seçimini kullanım sonrasını düşünerek yapın.
- Reçine tanımlama kodunu ürünün üzerine okunaklı biçimde ekleyin.
Sonuç
Geri dönüşüm kodları, plastik ürünün yaşam döngüsünü yönetmenin ilk adımıdır. Kodu doğru okumak, atığı türüne göre ayırmak ve ürünleri geri dönüşümü kolaylaştıracak şekilde tasarlamak sanayinin hem maliyetini hem de çevresel etkisini azaltır. Geri dönüştürülmüş ve orijinal hammadde tedarikçileri için hammadde satıcıları kategorimizi, tüm sektörler için sektöre göre firmalar sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.